ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳು {ಮಾನವನ ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ}

* ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳು *

{ಮಾನವನ ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ}

ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಮನುಷ್ಯನ ಅಧಃಪತನಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುಗಳಿಗಿಂತ ಅವನ ಒಳಗಿರುವ ಆರು ವಿಕಾರಗಳೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಇವುಗಳನ್ನೇ 'ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

 'ಅರಿ' ಎಂದರೆ ಶತ್ರು, 'ಷಟ್' ಎಂದರೆ ಆರು, 'ವರ್ಗ' ಎಂದರೆ ಗುಂಪು. ಅಂದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಆರು ಶತ್ರುಗಳ ಗುಂಪು ಎಂದರ್ಥ.

*೧. ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳ ವಿವರಣೆ*

ಮಾನವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿರುವ ಈ ಆರು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ವಿವೇಚನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ:

*ಕಾಮ* :- ವಿಷಯ ಸುಖಗಳ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಹಂಬಲ.

*ಕ್ರೋಧ*:- ಆಸೆಗಳು ಈಡೇರದಿದ್ದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಕೋಪ ಅಥವಾ ಸಿಟ್ಟು.

*ಲೋಭ*:- 

ಸಿಕ್ಕಷ್ಟು ಸಾಲದು ಎಂಬ ಅತೀ ಆಸೆ ಅಥವಾ ಜಿಪುಣತನ.

*ಮೋಹ*:-

ವಸ್ತುಗಳ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಿವೇಕದ ವ್ಯಾಮೋಹ.

*ಮದ* : -ಅಧಿಕಾರ, ಸಂಪತ್ತು ಅಥವಾ ರೂಪದ ಕುರಿತಾದ ಅಹಂಕಾರ.

*ಮಾತ್ಸರ್ಯ*:- 

ಇತರರ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಸಹಿಸದ ಅಸೂಯೆ.

*೨. ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳು*

ಅ) ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆ

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ೧೬ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ನರಕದ ದ್ವಾರಗಳೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ:

*ತ್ರಿವಿಧಂ ನರಕಸ್ಯೇದಂ ದ್ವಾರಂ ನಾಶನಮಾತ್ಮನಃ | ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧಸ್ತಥಾ ಲೋಭಸ್ತಸ್ಮಾದೇತತ್ತ್ರಯಂ ತ್ಯಜೇತ್ ||*

(ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಲೋಭಗಳು ಆತ್ಮವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ನರಕದ ಮೂರು ದ್ವಾರಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.)

*ಆ) ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ*

ಶ್ರೀ ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ 'ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿ' ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಕೀಳಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ೭೬ರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ:

*ಶಬ್ದಾದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರೇವ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚತ್ವಮಾಪುಃ ಸ್ವಗುಣೇನ ಬದ್ಧಾಃ | ಕುರಙ್ಗಮಾತಙ್ಗಪತಙ್ಗಮೀನಭೃಙ್ಗಾ ನರಃ ಪಞ್ಚಭಿರಞ್ಚಿತಃ ಕಿಮ್ ||*

ಭಾವಾರ್ಥ: ಜಿಂಕೆಯು ಶಬ್ದಕ್ಕೆ (ಸಂಗೀತ), ಆನೆಯು ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ, ಪತಂಗವು ರೂಪಕ್ಕೆ (ಬೆಳಕು), ಮೀನು ರುಚಿಗೆ ಮತ್ತು ದುಂಬಿಯು ಗಂಧಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋಗಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಕ್ಕೆ ಮರುಳಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗತಿಯೇ ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಐದೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ದಾಸನಾದ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಭೀಕರವಾಗಿರಬೇಡ?

ಮುಂದುವರಿದು, ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಮೋಕ್ಷ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ (ಶ್ಲೋಕ ೭೯):

*ಮೋಕ್ಷಾಶಾಂ ಯದಿ ಧತ್ಸೇ ತ್ಯಜ ಅತಿಧೂರಾಧ್ವಿಷಯಾನ್ ವಿಷವದ್ವೀಚೀಃ* |

ಅಂದರೆ, "ಮೋಕ್ಷದ ಆಸೆಯಿದ್ದರೆ ವಿಷಯ ಸುಖಗಳನ್ನು (ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು) ವಿಷವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ದೂರ ತಳ್ಳು."

*೩. ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳ ಪ್ರಭಾವ* 

*ಕಾಮ*:- 

ವಿವೇಚನಾ ನಾಶ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ದಾಸನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

*ಕ್ರೋಧ* :-ಬುದ್ಧಿ ಭ್ರಮಣೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ಹಿಂಸೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

*ಲೋಭ*:-

ಅತೃಪ್ತಿ ನ್ಯಾಯ-ಅನ್ಯಾಯಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಸುತ್ತದೆ.

*ಮೋಹ*:-

ಅಜ್ಞಾನ ಮಿಥ್ಯೆಯನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

*ಮದ* :-ಅಹಂಕಾರ ಇತರರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

*ಮಾತ್ಸರ್ಯ*:- ಅಸೂಯೆ ಸ್ವಂತ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ತಾನೇ ಸುಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

*೪. ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳು*

ನಮ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ:

*ವಿವೇಕ* (Discrimination): ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸದಾ ಸ್ಮರಿಸುವುದು.

*ವೈರಾಗ್ಯ*(Detachment): ಕ್ಷಣಿಕ ಸುಖಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.

*ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ*:- ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದು ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿಯೆಡೆಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

*ಸಂಯಮ*: ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಸಾಧಿಸುವುದು.

ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಸಹಜ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಾದರೂ, ಅವುಗಳ ಕೈಗೆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ವಿನಾಶ ಖಚಿತ. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದ ಮೂಲಕ ಈ ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನೇ ನಿಜವಾದ *ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ* ಅಥವಾ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಮಾನವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

~ ಲೇಖಕರು

ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಘನಪಾಠೀ

ಶ್ರೀಶ್ರುತಿಪರಂಪರಾ ಗುರುಕುಲಮ್

ಬೆಂಗಳೂರು